Yönetim, çoğu zaman liderlik tarzlarıyla, yetkinliklerle, rakamlarla veya süreçlerle anlatılır. Dışarıdan bakıldığında işletmelerde her şey ölçülebilir ve kontrol edilebilir gibi görünür. Ancak işin içine insan girdiği anda, yönetim bambaşka bir boyuta geçer. Gerçekte ise; başarı sadece sistemi kurmak veya yönetmekte değil, insanı anlamakta yatıyor.
Youbube “Yönetim Sanatı” kanalımızın bu bölümünde, Motor Aşin’in CEO’su ve Yönetim Kurulu Başkan Vekili Saim Aşçı’yı ağırladım. Yaklaşık 350 kişilik bir organizasyonu yöneten ve 50 yılı aşkın geçmişe sahip bir aile şirketinin ikinci kuşak lideri olarak ortaya koyduğu yöneticilik perspektifi, aslında Türkiye’deki pek çok şirketin ortak hikâyesini anlatıyor. İşte bu uzun sohbetin kısa özetini sizlerle paylaşamak istedim:
Bu topraklarda şirket yönetmek, sadece işi yönetmek değildir. Aynı zamanda insanı, ilişkileri ve dengeleri yönetmektir. – Saim AŞÇI
Bana göre yönetim işini zorlaştıran ilk gerçek şudur: Yönetim bir bilim olduğu kadar aynı zamanda bir sanattır. Süreçler, sistemler ve teknik bilgiler işin “öğrenilebilir” kısmını oluşturur. Ancak insanı yönetmek; duyguyu, motivasyonu, güveni ve davranışı anlamayı gerektirir. Bu noktada her liderin tarzı, tıpkı bir sanatçının imzası gibi kendine özgüdür. Nitekim Saim Aşçı’nın da vurguladığı gibi, “yönetim yaşadıkça, deneyim kazandıkça derinleşen bir ustalık alanıdır”, bu da oldukça zor bir yolculuktur.
Saim Aşçı’ya göre bu zorluk, aile şirketlerinde daha da katmanlı hale gelir. Türkiye’de şirketlerin çok büyük bir bölümü aile şirketidir ve bu yapıların içinde sadece iş değil, aynı zamanda ilişkiler yönetilir. Patron, yönetici, kardeş, amca, eş… Roller çoğu zaman iç içe geçer. Bu noktada klasik yönetim teknikleri tek başına yeterli olmaz. Saim Aşçı’nın ifadesiyle burada devreye giren şey“ilmi siyaset”tir. Yani dengeyi, hassasiyeti ve ilişki yönetimini bilen bir akıldan bahsediyoruz.
Aile şirketleri aynı zamanda güçlü bir hafıza taşır. Nesilden nesile aktarılan değerler, iş yapma biçimleri ve etik sınırlar, bu yapıların en büyük gücüdür. Ancak bu mirası taşımak, aynı zamanda büyük bir sorumluluktur. Çünkü mesele sadece şirketi büyütmek değil; devralınan itibarı ve değerleri koruyarak bir sonraki nesle aktarabilmektir.
Bu noktada yönetimin en klasik ve en zor sorularından biri karşımıza çıkar: Liyakat mi, sadakat mi? İşte bu soruyu Saim Beye sordum. Saim Aşçı’nın yaklaşımına göre; pozisyona veya üstlenilen göreve göre bu iki kavram arasında bir denge olması gerekir. Teknik derinliği yüksek pozisyonlarda liyakat vazgeçilmezdir. Finans, teknoloji ya da stratejik yönetim gibi alanlarda işi bilen insanlara ihtiyaç vardır. Ancak organizasyonun birçok kritik noktasında güven, yani bazen sadakat, teknik bilgiden daha belirleyici hale gelebiliyor. Çünkü teknik eksikler sistemle, eğitimle veya mentorluk yaklaşımlarıyla tamamlanabilir; fakat güven eksikliği gibi değer, hiçbir sistemle veya deneyimle telafi edilemiyor.
İşletmelerde yönetimi zorlaştıran bir diğer unsur ise kurumsallaşma meselesidir. Pek çok şirket aslında “çalışır, para kazanır” ama “sistematik” değildir. Stratejiler çoğunlukla patronun zihninde kurulu bir düzenle ilerler. Ancak bu yapı sürdürülebilir değildir. Saim Aşçı’nın ifadesiyle, “lider sahadan çekildiğinde sistem de dağılır.” Kurumsallaşma bu yüzden şirketler için bir tercih değil, zorunluluktur. Çünkü kurumsallaşmamış yapılarda liderler çoğu zaman stratejik akıldan uzaklaşır ve operasyonun içine hapsolur. Oysa büyük resmi görebilen bir liderin, günlük detaylarla meşgul olması ciddi bir israftır. Kurumsallaşma, lideri operasyonel yükten kurtarıp stratejiye taşıyan en kritik kaldıraçtır.
Sohbetimizin en çarpıcı bölümlerinden biri ise genç kuşaklara yönelik değerlendirmelerdi. Saim Aşçı’nın özellikle altını çizdiği bir nokta var:
“Konfor alanında kalmak, liderliğin en büyük düşmanıdır”.
Saim Aşçı’ya göre aile şirketlerinin yeni nesilleri, eğitimlerinden sonra aile şirketine doğrudan dahil olmak yerine, dış dünyayı görmek, farklı şirketlerde çalışmak ve uluslararası deneyim kazanmak; yöneticilik ve liderlik perspektifini derinleştiren en önemli adımlardan biridir. Çünkü yönetim sadece içeride öğrenilmez; dışarıyı görmeden içeriyi dönüştürmek kimi zaman mümkün olmaz.
Tüm bu başlıkları bir araya getirdiğimizde ortaya net bir gerçek çıkıyor: Yönetmek zor, çünkü insan zor. Ve insanın olduğu yerde kesin doğrular değil, dengeler vardır.Belki de bu yüzden yönetim, bir meslekten çok bir ustalık yolculuğudur.
Sohbetin tamamını izlemek ve konuyu daha derinlemesine dinlemek için YouTube videomuza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:
Yönetmek Neden Zor ? | Saim Aşçı | Dr. Kamil Bayar ile Yönetim Sanatı
https://www.youtube.com/watch?v=i2TxF8OOWDg
Bir sonraki sohbet özetlerinde görüşmek dileğiyle.
Dr. Kamil BAYAR
Bu yazı ilk olarak Dr. Kamil Bayar’ın LinkedIn’deki Strateji | Yönetim | Liderlik bülteninde yayımlandı. Yeni sayılardan haberdar olmak için LinkedIn’de bültene abone olabilirsiniz.
Bu yazı ilk olarak Dr. Kamil Bayar'ın kişisel sitesinde yayımlanmıştır: kamilbayar.com
Kurucu, Bayar Danışmanlık Grubu. Kurucumuz Hakkında · kamilbayar.com